08.03.2012

przestrzenie publiczne 1 (projekt ARANŻACJI)

Ponad miesiąc temu Pracownia ARANŻACJA postanowiła podzielić się ze światem projektem koncepcyjnym zagospodarowania terenu miejskiego w Szczecinie. Projekt został wykonany dwa lata wcześniej. Praca tworzona była na obronę pracy magisterskiej pt. 'Kształtowanie krajobrazu miasta, jako czynnik przywracający tożsamość na przykładzie ul. Krzysztofa Kolumba w Szczecinie'. Projekt potrzebował trochę odświeżenia, innego spojrzenia i akceptacji samej pomysłodawczyni ;) 
Z tego względu jego dalsza publikacja, mimo wcześniejszych prób przedstawienia go lokalnym władzom i mieszkańcom miasta, nastąpiła dopiero po dwóch latach. Jak przy tworzeniu każdego projektu chyba każdy projektant jeszcze w ostatniej chwili chciałby coś zmienić, ulepszyć, poprawić, uszczegółowić. Tym razem również tak było, ale czy warto wprowadzać ciągłe poprawki? Może czasami nie dopowiedzenia są dla projektu korzystniejsze, a może wcale kolejna wersja nie byłaby lepsza? Postanowiłam nie zastanawiać się dłużej nad tym i zaakceptować projekt, który powstawał przez kilka miesięcy po 18 godzin dziennie bez względu na jego wady i zalety. W związku z tematyką zagospodarowania oraz nietypowym położeniem opracowywanego obszaru i zmianami jakie zostały wprowadzone, jest warty zobrazowania go szerszej rzeszy osób. Na pewno wielu będzie krytyków - oni się nigdy nie kryją komentując wszystko co zobaczą - ale również może się komuś spodoba.

Publikację projektu na portalu architektonicznym można zobaczyć tutaj, natomiast większą ilość wizualizacji na  stronie internetowej ARANŻACJI
Poniżej zamieszczam krótki opis wyjaśniający całe zaprojektowane założenie:
Ulica Krzysztofa Kolumba w Szczecinie, położona jest w charakterystycznym, poprzemysłowym obszarze miasta, na styku z rzeką Odrą oraz w bezpośrednim połączeniu z terenami Dworca Głównego PKP. Z ulicą związana jest również sąsiadująca Wyspa Jaskółcza, połączona czteroprzęsłowym mostem. Wraz z zabudowaniami poprzemysłowymi, charakteryzującymi ulicę, tworzy nietypowy kanał, nazywany „Małą Wenecją‟.

Zakres opracowania projektu koncepcyjnego obejmuje całą ulicę Krzysztofa Kolumba, ulicę Bulwar Piastowski (przebiegającą równolegle do niej na odcinku przy Dworcu Głównym), obszar torowiska PKP, a także wyspę Jaskółczą. Tereny te należą do terenów intensywnie użytkowanych komunikacyjnie zarówno przez komunikację miejską (ruch kołowy i tramwajowy) oraz komunikację państwową (szynową). Obszar w znacznej części jest zdewastowany, zrujnowany i niezagospodarowany. Występuje wiele utwardzonych nawierzchni, brak jest elementów małej architektury, brak ogólnego ładu przestrzennego i funkcjonalności terenu. Tereny zielone to jedynie dodatkowe elementy przy zabudowie, bez określonej formy, z przeważającą roślinnością dziko rosnącą, z gatunkami i odmianami mało wymagającymi, a także zagrożonymi warunkami siedliskowymi, które poprzez niekorzystne oddziaływanie powodują ich uszkodzenia.

Celem opracowania było utworzenie koncepcji zagospodarowania ulicy Krzysztofa Kolumba, opierając się na przeprowadzonych studiach i analizach przedprojektowych terenu. Analizie poddany został obszar opracowania oraz warunki miejskie wpływające na odbiór planowanej przestrzeni. Poza pracami analitycznymi i określaniem wytycznych projektowych, określono także główne kierunki przekształceń terenu. Kierując się wytycznymi konserwatorskimi, wytycznymi związanymi z planami zagospodarowania przestrzennego oraz przeprowadzonymi analizami wyciągnięto wnioski i określono założenia projektowe. 
Najważniejsze wnioski przedprojektowe:

- wartościowość lokalizacji
- dobre skomunikowanie terenu z resztą miasta

- intensywnie użytkowany komunikacyjnie obszar, nie spełnia zadania poza głównymi ciągami komunikacyjnymi.

- wąska arteria komunikacyjna spowodowana parkującymi samochodami na pasie jezdni
- brak wystarczającej ilości parkingów. Parkowanie samochodów na jezdni.
- przeważająca lokalizacja obiektów i usług związanych z komunikacją – autokomisy samochodowe, warsztaty, myjnie, stacja benzynowa, zakłady wulkanizacyjne itp.
- wartościowa historyczna zabudowa
- liczne, różnorodne wnętrza krajobrazowe
- duża liczba ogrodzonych działek własnościowych, powoduje „zamieranie‟ miejsc w określonych porach dnia
- ubogość funkcji terenu
- wyeliminowany z użytkowania obszar bocznic kolejowych PKP
- duża ilość terenów nieużytkowanych
- brak naprowadzenia mieszkańców miasta i przyjezdnych na Wyspę Jaskółczą i zabudowę od strony wody
- brak dostępu do terenów nadwodnych od strony ulicy
- brak wykorzystania terenów żeglownych oraz obszaru pod turystykę
- zróżnicowana ilość nawierzchni o złym stanie technicznym, utrudniająca zarówno ruch pieszy jak i kołowy, i uniemożliwiająca przemieszczanie się osób niepełnosprawnych.
- brak elementów wyposażenia, jak ławki, kosze na śmieci
- brak skwerów, placów, ciągów spacerowych, terenów z zielenią użytkową
- występowanie drzewostanu i krzewów głównie o rodzimym pochodzeniu
- niebezpieczne i utrudnione przejścia dla pieszych
- brak wykorzystania przejść podziemnych i bunkrów znajdujących się na terenie
- brak ogólnego ładu przestrzennego
Główne założenia projektowe to przede wszystkim:
- przekształcenie układu komunikacyjnego i wprowadzenie nowego pasa ruchu w miejscu obecnego torowiska
- przeniesienie lokalizacji Dworca Głównego i bocznic kolejowych w rejon okolic Dworca Portowego przy Jeziorze Portowym
- pozostawienie na obszarze opracowania pasa kolejowego, ukrytego w tunelu, pełniącego funkcje przejazdową
- projekt deptaka w obecnym układzie komunikacyjnym z pozostawieniem torowiska tramwajowego
- zachowanie historycznej zabudowy, modernizacja elementów zdewastowanych
- przeprowadzenie estetyzacji elewacji historycznych zabudowań
- wprowadzenie nowoczesnej zabudowy z elementami w stylu przemysłowym współgrającej z zabudową historyczną
- wprowadzenie kładki od strony wody, w celu dostępności i wyeksponowania zabudowy na styku z wodą oraz zabudowy na Wyspie Jaskółczej
- utworzenie bulwaru na odcinku ul. Bulwar Piastowski
- wyeksponowanie punktów widokowych i widoków panoramicznych charakteryzujących teren, poprzez budowę licznych kładek.
- przeniesienie autokomisów do unowocześnionego, zmechanizowanego budynku przypominającego formę zamkniętego nadziemnego parkingu na obszary przy ul. Gdańskiej (np. przy ulicy Gerarda Merkatora), w celu zminimalizowania obszaru powierzchni jaką te usługi wykorzystują.
- przeniesienie budynków myjni oraz stacji benzynowej na obszar przy skrzyżowaniu Alei Bohaterów Warszawy oraz Alei Piastów, przy powstającej obwodnicy
- przeniesienie obiektów usługowych mieszczących się w budynkach gospodarczych i hurtowni w rejon ul. Gdańskiej – przy Estakadzie Pomorskiej
- przeniesienie Zespołu Szkół na Wyspie Jaskółczej w nowopowstałą zabudowę na ul. Kolumba
-lokalizacja głównej przystani tramwaju wodnego na Wyspie Jaskółczej (która sąsiaduje z ulicą Kolumba i jest z nią połączona) oraz przeszklonej ze wszystkich stron kawiarni,
- odtworzenie mostu w lokalizacji dawnego mostu dworcowego
- odtworzenie kładki łączącej ulicę Potulicką z Kolumba oraz kładki łączącej ulicę Czarnieckiego z Kolumba w postaci dwupasmowej jezdni.
- przystosowanie terenu dla osób niepełnosprawnych
- utworzenie programu funkcjonalno – przestrzennego dla projektowanej zabudowy oraz terenów zieleni
- wprowadzenie układu urbanistyczno – architektonicznej zabudowy połączonej z terenami zielonymi, zielonymi dachami i elementami wodnymi
- pozostawienie drzewostanu w jak najliczniejszym składzie i ich pielęgnacja
- wprowadzenie zieleni nawiązującej do terenów nadwodnych, o delikatnych i przewijających pokrojach, zimozielonych, o barwach przypisanych do poszczególnych wnętrz krajobrazowych
- utworzenie zieleni w kwartałach i wprowadzenie do nich usług rekreacji biernej w postaci kawiarni, restauracji, pubów
- wprowadzenia elementów małej architektury nawiązującą do przemysłowego charakteru
- pozostawienie torowisk oraz słupów trakcyjnych zlokalizowanych na obecnych bocznicach kolejowych i utworzenie w tym miejscu parku miejskiego z pozostałościami po kolejowymi (park jako nawiązanie do istniejących dawniej w tym miejscu ogrodów)
- udostępnienie istniejących podziemi pod użytkowanie publiczne, gdzie na ścianach podziemi znajdowałaby się zobrazowana historia miasta.
- przeniesienie funkcji mieszkaniowej na południowy kraniec ul. Kolumba
- przeniesienie istniejących garażowisk na tereny przy nowo powstałej zabudowie mieszkaniowej
Ideą koncepcji była aktywacja poprzemysłowego terenu miasta i odtworzenie zagubionej tożsamości miejsca poprzez propozycję przenikania się architektury, urbanistyki, zieleni i wodnego akwenu. Celem koncepcji była aranżacja miejsca ogólnodostępnego, służącego mieszkańcom miasta i turystom, integrując rozwiązania nowoczesne z wartościami historycznymi. Wprowadzono ład przestrzenny, uatrakcyjniono obszar w granicach lokalnych jak i krajowych, ze względu na indywidualność lokalizacji i niepowtarzalność założenia. Potencjał opracowywanego obszaru oraz zainteresowanie inwestorów poszukujących niebanalnych rozwiązań wyróżniających przestrzeń inwestycji, pozwoliły stworzyć propozycję planistyczną łączącą w sobie historyczne założenia, nowoczesność oraz funkcjonalne i wizytowe miejsce.
Kanał między istniejącą zabudową ul. Kolumba oraz Wyspą Jaskółczą
Zdjęcie wykonała Anna Ryplewska. źródło: viapoland
Mieszkańcy miasta i przyjezdni, poszukując tożsamości w dużej aglomeracji, nie odnajdują założeń integrujących różne funkcję, m.in. funkcji mieszkalnej, rekreacji biernej, czynnej, biznesowej, edukacyjnej, obcowania z naturą, sztuką, kulturą, a przede wszystkim korzystania z uroku położenia miasta nad rzeką. Brak funkcji rynku miejskiego w Szczecinie czy bezpośredniego dostępu do wody, powodują rozproszenie mieszkańców w przestrzeni i brak odnalezienia pozytywnych aspektów regionu. Ulica Kolumba, jako wartościowa przestrzeń, która wpłynęła w znaczący sposób na rozwój miasta, a uważana przez lata za podrzędny rejon, zasługuje na większą uwagę. Przemiany tego miejskiego obszaru, tak jak dawniej przyczyniły się do rozwoju aglomeracji, tak i dziś ponownie mogą rozpocząć formę miejskich przemian. Szczecin, jako jedyne miasto w Polsce może poszczycić się nadwodną, poprzemysłową zabudową, tak nierozerwalnie związaną z całą historią miasta i zlokalizowaną w śródmiejskiej, centralnej dzielnicy miejscowości. Projektowany obszar wyróżnia się w mieście z każdego kierunku geograficznego i z dużej odległości, m.in. z Mostu Długiego czy Trasy Zamkowej (od północy), a także z przeciwnej strony Odry (od wschodu), z ulicy sąsiadującej Tamy Pomorzańskiej (od południa), czy obszarów miasta leżących ponad pozostałościami fortyfikacji, co dodatkowo podnosi rangę jej ważności.
Widok z Wyspy Jaskółczej na istniejący Dworzec Główny oraz Bulwar Piastowski
Zdjęcie wykonała Anna Ryplewska, źródło: viapoland
Program projektowanego założenia skierowany jest do każdej grupy wiekowej, o różnych formach zainteresowania i formach spędzania wolnego czasu, różnej randze społecznej, przystosowany dla osób niepełnosprawnych. Program funkcjonalno – przestrzenny określa teren do skrzyżowania z ulicą Zapadłą jako teren do aktywnego spędzania czasu, edukacji, funkcji hotelowej i pensjonatów, usług i handlu, sportu, rozrywki, kultury i sztuki, funkcji biurowej, natomiast kraniec południowy terenu jako część mieszkalną. Przekształcony układ komunikacyjny łączy teren z obszarami przyległymi, a otwarcie przestrzeni na tereny nadwodne aktywizuje ulicę od strony wody. Zieleń określają pozostawione większe gabarytowo okazy drzew, a także wprowadzone gatunki uzupełniające, drzew rodzimych, w nasadzeniach regularnych (w planowanym założeniu parkowym, na skwerach i placach publicznych) oraz zimozielone krzewy i krzewinki, a także gatunki traw o naturalistycznym, nadwodnym charakterze.

Przeniesienie części obecnego zagospodarowania terenu na alternatywne rejony pozwoliła wprowadzić ład przestrzenny w postaci uporządkowanej zabudowy, przenikających się elementów zieleni, uporządkowanej komunikacji i funkcji. Projekt wydobył wszystkie atuty – lokalizację, ukształtowanie terenu, nadwodne położenie, historyczną poprzemysłową zabudowę, panoramiczne widoki i wiele wartych zachowania punktów widokowych . Została zatarta bariera między wodą a lądem, a duża ilość zieleni ożywiła zdegradowany rejon. Urozmaicenie terenu poprzez bulwar, deptak, skwery, place, ogrody na dachu, wnętrza kwartalne, przystanie jachtowe, kładki widokowe, a także funkcje zabudowy mieszczące funkcje usługowe, handlowe, kulturalne, edukacyjne (szkoły artystyczne), biurowe, hotelowe, mieszkalne, sport i rekreację, rozrywkę i rekreacje bierną (kawiarnie, restauracje, puby), galerie oraz adaptacja przejść podziemnych i podziemi, pozwoliły odnaleźć utraconą tożsamość miejsca.

Przez mieszkańców miasta ulica kojarzona jedynie z lokalizacją dworca, staje się elementem podrzędnym w śródmiejskim zagospodarowaniu Szczecina. Połowa mieszkańców nie wie o nadwodnych zabudowaniach miasta, a osoby z innych miejscowości są niekiedy zadziwieni ich lokalizacją i możliwościami jakie ze sobą niesie.  Wykonany projekt jest formą przedstawienia, iż można to zmienić. Wydobyty potencjał ulicy zwraca uwagę jak pierwszorzędne znaczenie w rozwoju miasta i stworzeniu wizytowego, nadwodnego obszaru ma opracowywany rejon. Mając podstawę w postaci tak wieloletniej, nietypowej zabudowy, nakłania do rozpoczęcia w nim przemian. Przedstawiony projekt, bazujący na prostocie, nietypowości detalu i bogatej funkcji, a w szczególności poruszający obecnie zagospodarowaną przestrzeń, nakłania do patrzenia na zmiany dalekosiężnie, tak jak robiono to dawniej. Tak jak dawniej ulica Kolumba przyczyniła się do rozwoju średniowiecznego miasta, tak i dziś czeka na ponowną reanimację, aby „przyciągnąć‟ na nadwodne rejony. 

Praca dyplomowa wykonana została na Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w Szczecinie, pod kierownictwem Prof. dr hab. inż. arch. Adama M. Szymskiego
Autor: Anna Ryplewska

Most łączący Wyspę Jaskółczą z ulicą Kolumba
Zdjęcie wykonała Anna Ryplewska, źródło: viapoland

W chwili obecnej miasto ogłosiło przetarg na opracowanie wielobranżowej koncepcji programowo-przestrzennej dla przebudowy ulicy Kolumba w Szczecinie. Kryterium wyboru firmy, która wygra przetarg, to najniższa cena. Jednak czy przy planowaniu takiego obszaru najniższa cena jest adekwatna do możliwości tego miejsca? Zobaczymy jakie będą rozwiązania. Miejmy nadzieję, że równie daleko patrzące w przyszłość ;) 
Pracownia ARANŻACJA na bieżąco będzie śledzić tą tematykę, ze względu na wyjątkowe zaangażowanie w przemiany na ul. Kolumba w Szczecinie, poznanie każdego zakamarka tejże przestrzeni, przeprowadzenie rozmów z mieszkańcami ulicy czy poznanie szczegółów na temat historii miejsca. Brak spełnienia wystarczających warunków, aby wziąć udział w tymże przetargu, zmusza Pracownie do obserwowania dalszych kroków w tej sprawie i licząc na to, że ktoś zdąży tą ulicę 'uratować'.